ΣΤΕΡΕΩΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΠΟΛΠΑΙΝΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ


Το έργο, με κωδικό ΟΠΣ 5052037, υλοποιείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλοκαρνανίας και Λευκάδας με χρηματοδότηση από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα: «Ιόνια Νησιά 2014-2020» και προϋπολογισμό 550.000,00 €.

Η Ιερά Μονή της Παναγίας Οδηγήτριας βρίσκεται περίπου 2 χλμ. νοτιοδυτικά της πόλης της Λευκάδας, στο χωριό Απόλπαινα και είναι κηρυγμένη ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο (ΦΕΚ 372/22-10-1959 και ΦΕΚ 805/Β/6-10-1993). Αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική Μονή, καθώς πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα χρονολογημένα βυζαντινά μνημεία στη Λευκάδα. Η ίδρυσή της ανάγεται στον 11ο αιώνα. Η Μονή Οδηγήτριας Λευκάδας αναφέρεται για πρώτη φορά σε κώδικα της Βατικανής Βιβλιοθήκης (Vatig. Gr. 2561) του έτους 1025 και ταυτίζεται με τη Μονή Οδηγήτριας στην Απόλπαινα.

Το μοναστηριακό συγκρότημα περικλείεται από περίβολο και έχει σε κάτοψη σχήμα ακανόνιστου πεντάπλευρου. Περιλαμβάνει το καθολικό, το οποίο βρίσκεται στη νοτιοδυτική γωνία της μοναστηριακής αυλής, και τέσσερα κτίσματα (παλαιό ελαιοτριβείο, μοναστηριακά κελιά και χώρο αδιάγνωστης χρήσης, πιθανώς τράπεζα). Το καθολικό, στη σημερινή του μορφή, χρονολογείται στο 1449/1450,  σύμφωνα και με την κτητορική επιγραφή που βρίσκεται εντοιχισμένη πάνω από την τοξωτή είσοδο της Πύλης του αυλόγυρου και μνημονεύει τους κτήτορες Ιάκωβο και Ζαμπία. Η επιγραφή αναφέρεται στην ανακαίνιση του ναού που έγινε το 1449/1450. Τυπολογικά ο ναός, στη σημερινή μορφή, εντάσσεται στον αρχιτεκτονικό τύπο της μονόκλιτης βασιλικής με δίρριχτη ξύλινη στέγη. Η κόγχη του Ιερού διαμορφώνεται τρίπλευρη εξωτερικά. Ο ναός είναι κτισμένος με το βυζαντινό πλινθοπερίκλειστο σύστημα τοιχοποιίας στις εμφανείς όψεις με διακοσμητικές λεπτομέρειες, όπως οδοντωτή ταινία στο γείσο και με διπλή πλίνθο στους κάθετους αρμούς. Τη δυτική όψη του καθολικού κοσμεί,πάνω από τη φραγμένη είσοδο, λίθινο τυφλό φλογόμορφο αψίδωμα γοτθικού τύπου.

Ο ναός εσωτερικά ήταν κατάκοσμος με βυζαντινές τοιχογραφίες του 15ου αιώνα, οι οποίες καλλιτεχνήθηκαν κατά την ανακαίνιση του καθολικού το 1449/1450. Οι τοιχογραφίες θεωρούνται μοναδικές, καθώς ο ζωγράφος του ναού συγκεράζει την παλαιολόγεια ζωγραφική παράδοση με στοιχεία της όψιμης γοτθικής τέχνης. Το 1968 οι τοιχογραφίες του ανατολικού τοίχου, αποτοιχίστηκαν για λόγους προστασίας και μεταφέρθηκαν στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών, όπου μέρος αυτών εκτίθενται στη μόνιμη έκθεση. Σήμερα στο ναό σώζονται τμήματα τοιχογραφίας στο βόρειο τοίχο του καθολικού. Από τις αρχές του 18ου αιώνα η Μονή Οδηγήτριας αποτελούσε μετόχι της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στο Λιβάδι της Καρυάς Λευκάδας. Το μνημείο έχει υποστεί πολλές φθορές, κυρίως από τους σεισμούς που πλήττουν την περιοχή ανά τους αιώνες, με τις πιο σοβαρές ζημιές να εντοπίζονται στους σεισμούς των δεκαετιών του 1940 και 1950 και τις πιο πρόσφατες στα έτη 2003 και 2015.

Στο πλαίσιο του έργου προβλέπεται να υλοποιηθούν οι ακόλουθες εργασίες στη Μονή: Εκτενείς καθαρισμοί και αποψιλώσεις, κατασκευή πρόσβασης και ανάδειξης του περιβάλλοντα χώρου, διερευνητικές τομές, κατασκευή λιθόστρωτου στον προαύλιο χώρο του καθολικού, στερέωση των τοιχοποιιών του καθολικού με επισκευή των ρηγματώσεων, εφαρμογή αρμολογημάτων και ενεμάτων, αποκατάσταση ανοιγμάτων και απόφραξη της δυτικής εισόδου. Θα πραγματοποιηθεί κατασκευή νέου τέμπλου με μεταλλικό πλαίσιο, κατασκευή νέας στέγης, ανακατασκευή επιχρισμάτων, συντήρηση αρχικού δαπέδου, κατασκευή νέων ξύλινων στασιδιών και νέων ξύλινων κουφωμάτων, στερέωση και συντήρηση των τοιχογραφιών. Τέλος, θα γίνει τοποθέτηση νέας ηλεκτρολογικής εγκατάστασης, κατασκευή και τοποθέτηση νέων κιγκλιδωμάτων παραδοσιακού τύπου, έκδοση ενημερωτικού εντύπου και τοποθέτηση ενημερωτικής πινακίδας, η οποία θα συμπεριλαμβάνει και στοιχεία Braille.

Οι εργασίες στο μνημείο έχουν ξεκινήσει από τον Μάρτιο του 2021 και θα έχουν διάρκεια υλοποίησης 30 μήνες. Μέχρις ώρας έχουν πραγματοποιηθεί οι εξής εργασίες: εκτενείς αποψιλώσεις και καθαρισμοί στον περιβάλλοντα χώρο της μονής, κλάδεμα και κοπή δέντρων, καθαρισμοί των τοίχων των κτισμάτων της μονής και του μοναστηριακού περιβόλου. Έχει τοποθετηθεί σιδερένια καγκελόπορτα στην είσοδο της μονής και εγκαταστάθηκε εργοταξιακός λυόμενος οικίσκος. Πραγματοποιήθηκαν διερευνητικές τομές για έλεγχο της θεμελίωσης του ναού. Μετά την τοποθέτηση ικριωμάτων στη βόρεια και δυτική όψη εκτελούνται εργασίες αφαίρεσης των σαθρών αρμολογημάτων και των επιχρισμάτων των τοίχων του καθολικού, καθώς και απομάκρυνσης των κεραμιδιών της ετοιμόρροπης στέγης του ναού.