Το Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο

Το Μουσείο στεγάζεται σε ιστορικό κτίριο με νεοκλασικά χαρακτηριστικά, σε κεντρικό σημείο της πόλης. Κτίστηκε μεταξύ 1885-1889 με δωρεά του Κωνσταντίνου Ξενοκράτη, εθνικού ευεργέτη από την ανατολική Θράκη, ως Δημοτικό Παρθεναγωγείο και λειτούργησε  για πολλά χρόνια ως σχολείο. Πρόκειται για διατηρητέο κτίσμα, χαρακτηρισμένο ως μνημείο, «χαρακτηριστικό δείγμα σχολικού κτηρίου του τέλους του 19ου αιώνα και ιστορικό τεκμήριο αρχιτεκτονικής που συνέβαλε στην αρχιτεκτονική και πολεοδομική εξέλιξη της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου».

Το Ξενοκράτειο είναι αναπόσπαστο τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής και συνδέεται στενά με τη ζωή και τις μνήμες της  σύγχρονης πόλης. Παραχωρήθηκε το έτος 2011 από το Δήμο Ι.Π. Μεσολογγίου στο Υπουργείο Πολιτισμού  για τη δημιουργία αρχαιολογικού μουσείου. Μετά τις απαιτούμενες μελέτες που αφορούσαν στην αποκατάσταση του κτίσματος και την μουσειολογική – μουσειογραφική πρόταση, το έργο αποδείχθηκε ώριμο προς ένταξη και χρηματοδοτήθηκε μέσω του Ε.Π. «Δυτική Ελλάδα», με συνολικό προϋπολογισμό 2.257.950,96 €.

Οι συλλογές και οι υποδομές του Μουσείου

Το Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο αποτελεί το κεντρικό Αρχαιολογικό Μουσείο της περιοχής, στην Ι. Π. Μεσολογγίου, πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Αιτωλοακαρνανίας, στο οποίο παρουσιάζεται ο ξεχωριστός αρχαιολογικός πλούτος και η πολιτιστική της κληρονομιά. Έχει σχεδιαστεί να λειτουργεί όχι μόνο ως μουσειακός χώρος, αλλά και ως ένα ιστορικό κτίριο που θα αναβιώσει και θα αποτελέσει στο εξής ζωντανό σημείο αναφοράς στη ζωή της σύγχρονης πόλης, κατέχοντας ταυτόχρονα εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό ρόλο.

Οι αρχαιολογικές του συλλογές περιλαμβάνουν περισσότερα από 1.200 αντικείμενα από όλη την Αιτωλοακαρνανία, ευρήματα παλαιών, αλλά κυρίως πρόσφατων ανασκαφών, τα περισσότερα από τα οποία παρουσιάζονται  για πρώτη φορά, μεταξύ των οποίων και ορισμένα εξαιρετικά σπάνια σύνολα ευρημάτων. Η έκθεση διαρθρώνεται σε επτά συνολικά αίθουσες στο ισόγειο και τον όροφο του κτιρίου. Τα εκθέματα καλύπτουν το χρονολογικό φάσμα από τους προϊστορικούς έως και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους (100.000 π.Χ. – 3ος αι. μ.Χ.) και πλαισιώνονται από πολυμεσικές εφαρμογές.

Στον σχεδιασμό της έκθεσης, αλλά και κατά την αποκατάσταση του κτιρίου έχει ληφθεί μέριμνα για την ασφαλή έκθεση των ευρημάτων, αλλά και για την προσβασιμότητα ατόμων όλων των ηλικιών και ατόμων ΑμεΑ. Το Μουσείο διαθέτει ασανσέρ, καθώς και εξωτερική ράμπα πρόσβασης για άτομα με προβλήματα κίνησης, η οποία βρίσκεται στη δυτική είσοδό του, επί της οδού Βαρνακιώτη.

Το μουσείο διαθέτει ακόμη πωλητήριο, αίθουσα πολλαπλών χρήσεων και αίθουσα εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Ο αύλειος χώρος του θα χρησιμοποιείται για εκδηλώσεις και εκπαιδευτικές δράσεις.

Η ανάπτυξη της έκθεσης

Η αρχαιολογική έκθεση αναπτύσσεται σε δύο ορόφους στο κεντρικό τμήμα του κτιρίου και σε επτά αίθουσες, δύο στη δυτική πτέρυγα του ισογείου και πέντε στον όροφο, οι οποίες ακολουθούν τη χρονολογική εξέλιξη, από τα προϊστορικά έως τα ρωμαϊκά χρόνια.

ΙΣΟΓΕΙΟ
Αίθουσα 1
Η προϊστορία της περιοχής: φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον

Η αίθουσα προσφέρει την πρώτη εισαγωγή στην Αιτωλοακαρνανία, με έμφαση σε στοιχεία που συνδυάζουν την ανθρώπινη δραστηριότητα σε σχέση με τη φύση. Μέσα από χαρακτηριστικά εκθέματα σκιαγραφείται η πρώτη ανθρώπινη δραστηριότητα, που σημειώνεται ήδη από τη Μέση Παλαιολιθική περίοδο (100.000-35.000 από σήμερα) σε υπαίθριες θέσεις ή φυσικά σπήλαια και παρακολουθείται η εξέλιξη στις πρώτες εγκαταστάσεις της Νεολιθικής Εποχής και τους οργανωμένους οικισμούς της Εποχής του Χαλκού. Εξέχοντα εκθέματα της αίθουσας αποτελούν ο «θησαυρός» χάλκινων εργαλείων και όπλων από το Ψωρολίθι Καλυδώνας (1200 π.Χ.), ευρήματα από μνημειακούς θολωτούς τάφους της μυκηναϊκής εποχής, αλλά κυρίως η εντυπωσιακή ταφή «πολεμιστή», με πλήρη πολεμική εξάρτυση και άλλα θαυμαστά κτερίσματα, που υποδηλώνουν την ξεχωριστή θέση του στην κοινωνική ιεραρχία του τέλους της Εποχής του Χαλκού.

ΙΣΟΓΕΙΟ
Αίθουσα 2

Μεγάλα δημόσια έργα και σωστικές ανασκαφές

Η αίθουσα είναι αφιερωμένη σε σύνολα από πρόσφατες ανασκαφές, που έγιναν με αφορμή μεγάλα δημόσια και ιδιωτικά έργα. Μεγάλο μέρος της αφορά στο εκτεταμένο και πλούσιο νεκροταφείο των Πρώιμων Ιστορικών χρόνων στην περιοχή της Σταμνάς, βόρεια της λιμνοθάλασσας του Αιτωλικού, που μέχρι σήμερα αριθμεί περί τους 750 ερευνημένους τάφους. Κεντρικό έκθεμα του νεκροταφείου, αλλά και ένα από τα σπουδαιότερα του Μουσείου, αποτελεί το εξαιρετικά σπάνιο εύρημα τριών χάλκινων ταφικών λεβήτων της Πρωτογεωμετρικής περιόδου (1050-900 π.Χ.). Τα σκεύη περιείχαν τα καμένα οστά των νεκρών και τα κτερίσματά τους τυλιγμένα σε υφάσματα διαφορετικής πλέξης και εκτίθενται μέσα σε ειδική προθήκη – ψυγείο που εξασφαλίζει την ασφαλή διατήρηση του ευαίσθητου συνόλου.

Στην ίδια αίθουσα παρουσιάζονται οικιακά ευρήματα χαρακτηριστικά της καθημερινής ζωής ακαρνανικών και αιτωλικών πόλεων, αλλά και τα πλούσια αναθήματα ιερού της αρχαίας Αλίκυρνας (Άγ. Θωμάς Μεσολογγίου), τα οποία εκτίθενται τόσο σε προθήκη, όσο και σε ειδική γυάλινη κατασκευή που επιχειρεί να προσομοιάσει στις συνθήκες εύρεσής τους.

1ος ΟΡΟΦΟΣ - Η χώρα των Αιτωλών

Οι δύο δυτικές αίθουσες του ορόφου του Μουσείου είναι αφιερωμένες στην περιοχή της Αιτωλίας, η οποία την περίοδο της μέγιστης ακμής της, τον 3ο αι. π.Χ., είχε επεκταθεί στο μεγαλύτερο τμήμα της κεντρικής Ελλάδας και αποτελούσε μία από τις μεγαλύτερες ελληνικές δυνάμεις, έχοντας συμβάλλει καθοριστικά στην απώθηση των Γαλατών.

Αίθουσα 1
Αιολίς και παράλια Αιτωλία

Η παραλιακή ζώνη της Αιτωλίας μεταξύ άλλων περιελάμβανε τις πέντε αρχαιότερες πόλεις, που κατά τον Κατάλογο των Πλοίων της Ιλιάδας, μετείχαν στην Τρωική Εκστρατεία. Μεγάλο μέρος της αίθουσας είναι αφιερωμένο στην Καλυδώνα και τα μνημεία της, σπουδαίο λατρευτικό, αλλά και αστικό κέντρο αυτής της γεωγραφικής ενότητας. Πολλά χαρακτηριστικά ακόμη ευρήματα προέρχονται από τις πόλεις Αλίκυρνα, Πλευρώνα, Χαλκίδα και Ναύπακτο, οι οποίες έχουν ερευνηθεί και αναδειχθεί μέσω πολυάριθμων μεγάλων έργων και ανασκαφών.

Αίθουσα 2
Η περιοχή των λιμνών και η κεντρική Αιτωλική λεκάνη

Στην αίθουσα παρουσιάζονται αντιπροσωπευτικά ευρήματα από την κεντρική Αιτωλία, από κέντρα και ιερά που είχαν αναπτυχθεί γύρω από την περιοχή των λιμνών Τριχωνίδα και Λυσιμαχία. Προέρχονται κυρίως από το Τριχόνειο, τις Άκρες, την ευρύτερη περιοχή του Αγρινίου και την πόλη Αρσινόη, αλλά και από μικρότερους αταύτιστους οικισμούς. Ο Θέρμος, το μεγάλο λατρευτικό κέντρο και έδρα της Αιτωλικής Συμπολιτείας, παρουσιάζεται κυρίως μέσω οθόνης αφής.

1ος ΟΡΟΦΟΣ - Η ιστορία και το τέλος των Ομοσπονδιακών Κοινών

Αίθουσα 3
Η κεντρική αίθουσα της έκθεσης, αλλά και του ορόφου του Μουσείου είναι αφιερωμένη συνολικά στους Αιτωλούς και τους Ακαρνάνες, που κατοίκησαν στην περιοχή κατά το μεγαλύτερο μέρος των αρχαίων χρόνων.

Μέσα από διακριτές ενότητες  και σύνολα ευρημάτων ο  επισκέπτης παρακολουθεί την ιστορία και  ακμή του Ακαρνανικού και Αιτωλικού Κοινού. Οι θεματικές της αίθουσας αφορούν στην οργάνωση των ομοσπονδιακών κρατών, τις τέχνες και τον πολιτισμό, το εμπόριο, τη θρησκεία και τις λατρευτικές αντιλήψεις, τον πόλεμο, καθώς και τις πολυάριθμες σωζόμενες οχυρώσεις. Τα ευρήματα περιλαμβάνουν επιγραφικά κείμενα, νομισματικά σύνολα, γλυπτά, κοσμήματα και πολλά άλλα εκθέματα που συνδέονται με την περίοδο ακμής των δύο κρατών και υποδηλώνουν το κοινό θρησκευτικό  υπόβαθρο και τις εμπορικές, πολιτιστικές και πολιτικές σχέσεις που ανέπτυξαν.

Η περιήγηση καταλήγει στους ρωμαϊκούς χρόνους, με την σύναψη πρώιμων συμμαχιών και συμφωνιών με τη Ρώμη, τη ναυμαχία του Ακτίου, γεγονός – ορόσημο που έλαβε χώρα στην είσοδο του Αμβρακικού κόλπου, την υπαγωγή στο Ρωμαϊκό Κράτος, την ανάπτυξη εκτεταμένου οδικού δικτύου και το τέλος των Ομοσπονδιακών Κοινών.

1ος ΟΡΟΦΟΣ - Η χώρα των Ακαρνάνων

Οι δυο ανατολικές αίθουσες του ορόφου του Μουσείου, παρουσιάζουν ευρήματα από την περιοχή της Ακαρνανίας, που προέρχονται από ανασκαφές σε σημαντικά κέντρα της.

Αίθουσα 4
Αμβρακικός κόλπος και δυτική Ακαρνανία

Η ενότητα του Αμβρακικού κόλπου αφορά σε εκθέματα από πόλεις που αναπτύχθηκαν κατά μήκος των νότιων και ανατολικών του ακτών. Η δυτική Ακαρνανία περιλαμβάνει τη χερσόνησο της Πλαγιάς, στο βορειοδυτικό της άκρο, στην οποία κυριαρχεί η Πάλαιρος, όπως και τις πόλεις Αστακός και Αλυζία, σημαντικά αρχαία λιμάνια πάνω σε εμπορικούς δρόμους.

Εξέχον έκθεμα της αίθουσας, και από τα εντυπωσιακότερα του Μουσείου, είναι οι δύο μαρμάρινες κεφαλές κολοσσιαίων λατρευτικών αγαλμάτων, που βρέθηκαν μαζί στο βάθος του σηκού του ρωμαϊκού ναού του Ακτίου Απόλλωνα, που ανεγέρθηκε μετά τη ναυμαχία του Ακτίου πάνω στον παλαιό ναό των Ακαρνάνων.

Αίθουσα 5
Παραχελωίτιδα και Στρατική γη

Η αίθουσα παρουσιάζει ευρήματα από πόλεις της εύφορης Παραχελωίτιδας, που εκτείνεται κυρίως στον κάτω ρου και στις εκβολές του Αχελώου, καθώς και από την πόλη Στράτο και την επικράτειά της, γνωστή ως Στρατική γη. Συνδετικό τους στοιχείο υπήρξε διαχρονικά ο μεγάλος ποταμός, που στα αρχαία χρόνια ήταν πλωτός μέχρι τη Στράτο. Τα εκθέματα περιλαμβάνουν ευρήματα από ιερά και νεκροταφεία, ενώ μακέτα των νεώσοικων των Οινιαδών, στρατηγικής θέσης και λιμανιού, παρουσιάζει με εποπτικό τρόπο το σπάνια διατηρημένο μνημείο.

Eκπαιδευτικές δράσεις στο Μουσείο
Από το Μάρτιο του 2022 πραγματοποιούνται εκπαιδευτικές δραστηριότητες στο χώρο του Μουσείου.
Πιο συγκεκριμένα, υλοποιούνται σταθερά τα ακόλουθα εκπαιδευτικά προγράμματα, σχεδιασμένα να λειτουργούν σε σχέση με τις θεματικές της αρχαιολογικής έκθεσης:
-«Ήρωες και μύθοι στα νερά των ποταμών… Εύηνος και Αχελώος», για μαθητές Νηπιαγωγείου έως και Γ΄ τάξης Δημοτικού.
-«Αιτωλοί και Ακαρνάνες: Δυο λαοί – μια ιστορία», για μαθητές Δ΄, Ε΄, Στ΄ τάξης Δημοτικού.
-«40 πλοία μελανά, στον δρόμο για την Τροία», για μαθητές Β΄/θμιας Εκπαίδευσης.
Επιπλέον, πραγματοποιείται εκπαιδευτικό πρόγραμμα για οικογένειες με παιδιά από 8-12 ετών, με τίτλο «Μεγάλοι εξερευνούν, μικροί ανακαλύπτουν».
Οι εκπαιδευτικές δράσεις συνοδεύονται από έντυπο υλικό και δημιουργικές δραστηριότητες και προγραμματίζονται κατόπιν τηλεφωνικής επικοινωνίας.
Το Μουσείο αρχίζει να λειτουργεί

Το Μουσείο άνοιξε για πρώτη φορά το Σάββατο 18 Δεκεμβρίου 2021 τις πύλες του στο κοινό, με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, τιμώντας με αυτό τον τρόπο την Ιερή Πόλη.

Κατά την προσέλευση των επισκεπτών τηρούνται απαραίτητα τα έκτακτα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας από τον κίνδυνο περαιτέρω διασποράς του κορωνοϊού COVID-19 και τα σχετικά υγειονομικά πρωτόκολλα.

 

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Ταχ. Διεύθυνση: Ασ. Φωτήλα 2, 302 00 Μεσολόγγι.

Τηλ.: 26310 26068

Ωράριο λειτουργίας: 08.30-15.30. Κάθε Τρίτη το Μουσείο είναι κλειστό.

Τιμή εισιτηρίου: Ολόκληρο: 6 Eυρώ, Μειωμένο: 3 Ευρώ.